VHUIMO HA FHASI (FOUNDATION  PHASE)                        Murahu    

           MANWALWA O THEMENDELWAHO A GIREIDI DZA

                          R        1          2    na     3

               MVELELO DZA U GUDA LUAMBO (OUTCOMES)  

                                              LO 1        LO 4

                                               LO 2        LO 5

                                               LO 3        LO 6

      

 

 

 

MVELELO YA U GUDA YA 1 (SO 1)- U THETSHELESA

                                                                                                           Ntha

LUAMBO LWA HAYANI LUAMBO LWO ENGEDZWAHO LWA U THOMA
U kona u thetshelesa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha fhindule nga  ndila yo teaho, vha senguluse masia o fhambanaho a vhutshilo na uri vha diphine.

Vhagudi vha tea u bveledza na u shumisa vhutsila ha u thetshelesa vhune vha da naho tshikoloni - tshipikwa hu u hulisa vhutsila havho ha u amba, u vhala, u lavhelesa, u thetshelesa na u nwala. Ndi nga u thetshelesa hune vhagudi vha swikela ngudo na u kona u vhumba vhushaka na vhukonani. Ndi nga u thetshelesa hune vhagudi vha engedza ndivho ya luambo lwavho, vha dovha hafhu vha vha na ndivho ya luambo na mvelele dza dzinwe tshaka.

U kona u thetshelesa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha fhindule nga  ndila yo teaho, vha senguluse masia o fhambanaho a vhutshilo na uri vha diphine.

Luambo lwo engedzwaho lu re kha maimo a vhudi lu tea u thetsheleswa vhukuma nga vhagudi. U thetshelesa havho hu disa mveledziso ya vhutsila ha nyambo dzinwe dzothe.

 

 

 

 

                                                             Ntha

 

 

 

 

MVELELO YA U GUDA YA 2 (SO2) - U AMBA

                                                                                                                                        Ntha

LUAMBO LWA HAYANI LUAMBO LWO ENGEDZWAHO LWA U THOMA
Nga u amba vhagudi vha a kona u davhidzana vhe na vhudifhunduleli na vhukoni nga luambo masiani o fhambanaho a vhutshilo.

Vhukoni ha vhagudi ha vhudavhidzani vhu fanela u shumiswa nga ndila ine ya vha na mvelele ya nyambo dzo fhambanaho. Ndi hune vhagudi vha divha uri matshilisano na vhune zwi diswa nga u tanganelana ha dzinyambo. Vhagudi vha tea hafhu u guda u davhidzana na vhathu vha re na thaidzo ya u amba na u pfa. Izwo vha tea u zwi ita nga u sumbedza thonifho kha thodea dza avho vhathu

Nga u amba vhagudi vha a kona u davhidzana vhe na vhudifhunduleli na vhukoni nga luambo masiani o fhambanaho a vhutshilo.

Vhagudi vha fanela u shumisa ndila dzo leluwaho dza u amba nga luambo lwo engedzwaho.Ndi hune vha davhidzana, vha buda mvelele na mikano ya luambo. Vhagudi vha pfumisa vhune na matshilisano nga u guda nga tshenzhemo ndivho ya nyambo nnzhi.

 

 

                                           Ntha

 

 

 

 

 

 

 

MVELELO YA U GUDA YA 3 (SO3) - U VHALA NA U SEDZULUSA

                                                                                                                     Ntha

LUAMBO LWA HAYANI LUAMBO LWO ENGEDZWAHO LWA U THOMA
U kona u vhala na u sedzulusa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha diphine, vha fhindule nga ndila ya u sengulusa vhudi, mvelelo na u nyanyulea kha manwalwa.

U vhalela u pfesesa ndi zwithu zwa vhuthogwa vhukuma. Ndivho iyi i tea u tikedzwa nga thekiniki na maitele a thusaho vhagudi kha u vhala nga vhuronwane. Luambo, u guda u nwala kha u diphina na kha u guda nga ha shango zwi bveledzwa nga u vha hone ha u vhala - u vhala ho angaredzaho manwalwa a vhonalaho na mazhendedzi a mafhungo o fhambanaho.

U kona u vhala na u sedzulusa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha diphine, vha fhindule nga ndila ya u sengulusa vhudi, mvelelo na u nyanyulea kha manwalwa.

Ndi u vhala hune ha bveledzisa luambo, ha ita uri ri gude u nwala, ha dovha hafhu ha ita uri ri kone u diphina musi ri tshi khou guda nga zwa lifhasi. Vhutsila ha u guda na u funza dzinwe nyambo zwi diswa nga u vhala mafhungo a dzenedzo nyambo.

 

 

                  

                       Ntha

 

 

 

 

 

 

 

 

MVELELO YA U GUDA YA 4 (SO4) - U NWALA               Ntha

LUAMBO LWA HAYANI LUAMBO LWO ENGEDZWAHO LWA U THOMA
Vhagudi vha kona u nwala tshaka dzo fhambanaho dza mafhungo ngoho na a khumbulelwa hu u itela uri vha vhe na ndivho kha zwithu zwo fhambanaho.

Vhuimoni uvhu ha fhasi vhagudi vha shuma vho livha kha mvelelo ya u nwala. Ndi hune vha guda uri u nwala hu dzhia zwine zwa ambwa, na uri ndi vhone vhane vha nwalaho zwine zwa ambwa. Zwikili zwa munwalo, u kona u rekhoda mihumbulo yavho na u vhalea hayo zwi tea u bveledzwa. Vhagudi vha tea u guda u shumisa nzulele sa mupeleto na nzudzanyo ya maipfi hu u itela uri zwe vha nwala zwi kone u pfalesa kha vhanwe vhathu.

Kha ngudo dzavho vha divha uri u nwala hu katela:     -u nwala ha u ranga

                 -u vetaveta

                 -u vusuludza

                 -u vhalulula

                 -u andadza

 

 

Vhagudi vha kona u nwala tshaka dzo fhambanaho dza mafhungo ngoho na a khumbulelwa hu u itela uri vha vhe na ndivho kha zwithu zwo fhambanaho.

Tshishumiswa tsha vhuthogwa kha u guda kharikhulamu yothe nga u angaredza ndi u nwala na u vhala. Arali vhagudi vha tshi khou tea u guda manwe masia a u guda nga luambo lwo engedzwaho, u guda u nwalwa zwavhudi nga lwonolwo luambo zwi vha zwa ndeme vhukuma

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                          Ntha

 

 

 

 

 

 

MVELELO YA U GUDA YA 5 (SO5) - U HUMBULA NA U NEA MUHUMBULO                                                    Ntha

LUAMBO LWA HAYANI LUAMBO LWO ENGEDZWAHO LWA U THOMA
Nga u kona u shumisa luambo ha vhagudi, vha swika hune vha kona humbula, u nea muhumbulo, u swikela maitele na u shumisa mafhungo musi vhe ngudoni dzavho.

Tshipida tsha zwitenwa zwothe zwa u guda luambo ndi hone vhutsila vhu vhonalaho kha ino mvelelo. Tshipikwa tsha uri izwi zwi vhonale sa mvelelo dzo fhambanaho na dzinwe ndi u itela u sumbedza zwa ndeme kha u bveledza luambo ho sedziwa kharikhulamu yothe. Nyambo, vhunga dzi tshi ita uri vhagudi vha kone u guda dzinwe thero dzothe, dzi taluswa sa Sia la u guda la u thoma. Tshumiswa dza luambo dza u humbula na u nea muhumbulo dzi tea u bveledzwa, u khwathiswa na u pfumbiswa nga vhadededzi. Vhutsila uvhu vhu tea u shumiswa nga vhagudi  kha masia othe a u guda.

 

Nga u kona u shumisa luambo ha vhagudi, vha swika hune vha kona humbula, u nea muhumbulo, u swikela maitele na u shumisa mafhungo musi vhe ngudoni dzavho.

Afha ndi hune vhagudi vha thoma u pfesesa zwitenwa na u guda vhutsila na ndila kha u humbula na u wana mafhungo masiani manwe avho a u guda. Arali vhagudi vha tshi khou tea u guda manwe masia a u guda nga luambo lwo engedzwaho, u guda u humbula na u nea muhumbulo zwavhudi nga lwonolwo luambo zwi vha zwa ndeme vhukuma.

 

 

 

 

 

                                         Ntha

 

 

 

MVELELO YA U GUDA YA 6 (SO6) - TSHIVHUMBEO TSHA LUAMBO NA KUSHUMISELE                                                   Ntha

LUAMBO LWA HAYANI LUAMBO LWO ENGEDZWAHO LWA U THOMA
Vhagudi vha nga kona u sika mafhungo na u a talutshedza, vha tshi koniswa nga vhutsila ha u shumisa maipfi, mibvumo na luambo (grammar).

Zwine vhagudi vha ita ndi u thoma u guda luambo. Izwi vha zwi swikela nga u bveledza luambo lwo kovhekanyaho kha u amba nga ha luambo, sa u shumisa matheme. Izwi zwi thusa kha u haseledza na u humbula nga ha izwo zwithu uri fhungo tswititi li vhumbwa na u khethekanywa hani na uri maipfi a peletwa hani.

Vhagudi vha nga kona u sika mafhungo na u a talutshedza, vha tshi koniswa nga vhutsila ha u shumisa maipfi, mibvumo na luambo (grammar).

Luambo lu fhatwa nga divhaipfi na girama. Uri hu vhe na vhueleli kha luambo ndi nthani ha divhaipfi. Divhaipfi i tea u vha tshone tshithu tsha u thoma u bva kha gireidi ya R u swika mafheloni a gireidi ya 9, hu u itela uri vhagudi vha kone u bveledza maimo a vhukoni kha luambo lwa hayani na lwo engedzwaho.

 

                         Murahu                                                          Ntha                                                        © 2004 Mamugudubi