VHUIMO HA NTHA (SENIOR PHASE)
MANWALWA O THEMENDELWAHO A GIREIDI DZA
MVELELO DZA U GUDA LUAMBO (OUTCOMES)
MVELELO YA U GUDA YA 1 (SO 1)- U THETSHELESA Ntha
| Luambo lwa Hayani (Home Language) | Luambo lwo engedzwaho lwa u thoma (First Additional Language) |
| U kona u thetshelesa ha
vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha fhindule nga ndila yo teaho, vha
senguluse masia o fhambanaho a vhutshilo na uri vha diphine. U thetshelesa ha vhagudi mafhungo a manwalwa o fhambanaho a orala hu ita uri vha vhe na vhuombedzeli na vhusengulusi, vha nweledze, vha diphine vhe na nungo, vha rekhode na uri vha nyanyulee khao.
|
U kona u thetshelesa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha fhindule nga ndila yo teaho, vha senguluse masia o fhambanaho a vhutshilo na uri vha diphine. Vhagudi vha nga kona u swikela izwi nga u thetshelesa arali luambo lwo engedzwaho lu tshi khou ambiwa kha vhuimo ho teaho. U thetshelesa ndi tshone tshipikwa tshihulu tsha ndivho ntswa ya luambo. Ndivho iyo i nga vha ya girama, divhaipfi, maambele, mvelele na matshilisano.
|
MVELELO YA U GUDA YA 2 (SO2) - U AMBA Ntha
| Luambo lwa Hayani (Home Language) | Luambo lwo engedzwaho lwa u thoma (First Additional Language) |
| Nga u amba vhagudi vha a kona u davhidzana vhe na vhudifhunduleli na vhukoni nga luambo masiani o fhambanaho a vhutshilo. Nga u amba mugudi u vha na vhudifhinduleli vhathuni, a dovha hafhu a vha na vhudavhidzani vhu sumbedzaho vhukoni musi e na vhanwe. Izwi zwi vha zwa ndeme vhunga zwi tshi ita vhagudi uri vha bvele phanda na pfunzo dzavho na u kona u shuma |
Nga u amba vhagudi vha a
kona u davhidzana vhe na vhudifhunduleli na vhukoni nga luambo masiani o
fhambanaho a vhutshilo.
Vhagudi vha swika hune vha kona u amba luambo lwa vhuvhili vha sa timatimi, nahone tshi sumbedza vhutali. U kona u swikela izwi ndi nge vhagudi vha tutuwedzwa na u wana zwifhinga thuso.
|
MVELELO YA U GUDA YA 3 (SO3) - U VHALA NA U SEDZULUSA Ntha
| Luambo lwa Hayani (Home Language) | Luambo lwo engedzwaho lwa u thoma (First Additional Language) |
| U kona u vhala na u sedzulusa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha diphine, vha fhindule nga ndila ya u sengulusa vhudi, mvelelo na u nyanyulea kha manwalwa. Ndi nga u vhala hune vhathu vha divha u nwala na u vha na ndivho ya u guda vhutshiloni havho hothe. Tshaka dzo fhambanaho dza manwalwa a Afrika Tshipembe na a dzitshakatshaka a tea u vhalwa nga vhagudi. Manwalwa aya a katela a fikishini na a si fikishini.Izwi zwi thusa mveledziso ya luambo, ndivho nyangaredzi na u aluwa ha vhagudi vhone vhane.
|
U kona u vhala na u
sedzulusa ha vhagudi hu ita uri vha wane mafhungo, vha diphine, vha fhindule nga
ndila ya u sengulusa vhudi, mvelelo na u nyanyulea kha manwalwa. U vhala ndi tshithu tshihulwane musi luambo lu tshi bveledzwa na uri ri diphine ngalwo. Ndi nga u vhala hune ra guma ri na ndivho nga zwa lifhasi, ha guma hu tshi khou vha na nyaluwo kha vhagudi. Ri divha u nwala nga nthani ha uri ra divha u vhala.
|
MVELELO YA U GUDA YA 4 (SO4) - U NWALA Ntha
| Luambo lwa Hayani (Home Language) | Luambo lwo engedzwaho lwa u thoma (First Additional Language) |
| Vhagudi vha kona u nwala tshaka dzo fhambanaho dza mafhungo ngoho na a khumbulelwa hu u itela uri vha vhe na ndivho kha zwithu zwo fhambanaho. Vhudisedzi na u guda na matshilele a vhudavhidzani zwi bveledzwa nga u nwala. U nwala hu dovha hafhu ha vha matshilele a u ita tsedzuluso ya vhukoni ha vhagudi na u vha tshithu tsha vhuthogwa ngauri zwi isa phanda phanda pfunzo vha kona u bveledza mishumo.
|
Vhagudi vha kona u nwala
tshaka dzo fhambanaho dza mafhungo ngoho na a khumbulelwa hu u itela uri vha vhe
na ndivho kha zwithu zwo fhambanaho. Vhunga ho bulwa afho ntha kha SO3, u nga si kone u nwala arali u sa divhi u vhala. U nwala na u vhala a zwo ngo fanela u fhandekanywa ngauri ndi yone ndila ya uri mugudi a kone u amba na u bvela phanda. Mugudi u kona u bvela phanda na pfunzo dzawe a vha mudzulapo o bveledzaho.
|
MVELELO YA U GUDA YA 5 (SO5) - U HUMBULA NA U NEA MIHUMBULO
| Luambo lwa Hayani (Home Language) | Luambo lwo engedzwaho lwa u thoma (First Additional Language) |
| Nga u kona u shumisa luambo ha vhagudi, vha swika hune vha kona humbula, u nea muhumbulo, u swikela maitele na shumisa mafhungo musi vhe ngudoni dzavho. Vhunga mafhungo a litheresi o bveledza vhutsila vhunzhi ha u humbula, izwi ndi ndila ya u guda na u bveledza mvelelo ya vhutshilo hothe.
|
Nga u kona u shumisa
luambo ha vhagudi, vha swika hune vha kona humbula, u nea muhumbulo, u swikela
maitele na shumisa mafhungo musi vhe ngudoni dzavho. Vhagudi vha sumbedza vhukoni na maitele a u humbula nga u pfesesa na u tandulula zwitenwa zwi kondaho. Zwi dovha hafhu zwa vha thusa kha u wana vhutanzi kha manwe masia a u guda na u divulela ndila ya kutshilele kwa u dzula vha tshi guda.
|
MVELELO YA U GUDA YA 6 (SO6) - TSHIVHUMBEO TSHA LUAMBO NA KUSHUMISELE Ntha
| Luambo lwa Hayani (Home Language) | Luambo lwo engedzwaho lwa u thoma (First Additional Language) |
| Vhagudi vha nga kona u sika mafhungo na u a talutshedza, vha tshi koniswa nga vhutsila ha u shumisa maipfi, mibvumo na luambo (grammar). Nga murahu ha musi vhagudi vho tandulula ndila ine luambo lwa shuma ngayo, vha swika hune vha kovhana lwone hu u itela uri vha kone u pima mafhungo avho na a vhanwe zwavhudi hu tshi tevhelwa zwine zwa ambwa na vhuronwane.Ndivho iyi vha dovha hafhu vha i shumisa kha u ita liedza na luambo u fhata zwine zwa ambwa. Vhagudi vha swika hune vha vha na tshenzhemo ya uri luambo lu dzhia tshifhinga u shanduka nahone izwo zwi bvelela vhukati ha mvelele na musi lu tshi shanduka kha masia o fhambanaho a vhutshilo |
Vhagudi vha nga kona u
sika mafhungo na u a talutshedza, vha tshi koniswa nga vhutsila ha u shumisa
maipfi, mibvumo na luambo (grammar). U vha na ndivho ya vhudi ya girama na divhaipfi ndi zwa vhuthogwa kha u vhala lwa u tou elela, u nwala na tshipitshi. Izwi zwi fanela u gudiswa nga ndila ya u tou angaredza ri tshi khou tanganya u vhala, u amba, u nwala na u thetshelesa.
|
© 2004 Mamugudubi